ابو القاسم سلطانى

351

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

كاربرد ميوه زرشك : ميوه زرشك تونيك ، مشهى و مفرح مىباشد . خوردن ميوه زرشك براى بيماران مبتلا به آمفيزم ، آسم ، نارسائى قلبى ، ضعف عمومى و اختلالات آرتريتى به عنوان رژيم غذائى به صورت شربت يا ژله توصيه مىشود براى تهيه شربت زرشك مقدار 500 گرم ميوه تازه را در 200 ميلىليتر آب سرد به مدت 2 تا 3 ساعت خيسانده به آب حاصل 600 گرم پودر قند اضافه و با آتش ملايم حرارت مىدهند تا قند حل شود محلول را صاف نموده و حجمش را با آب به يك ليتر مىرسانند . هم‌چنين مىتوان 10 گرم ميوه خشك را خرد نموده 1 تا 2 ساعت در 100 ميلىليتر آب خيسانده در حرارت ملايم به حد جوش رسانده و يك دقيقه جوشاند . د - پوست ريشه يا " آرغيس " : آرغيس واژه بربرى است كه در طب سنتى به پوست ريشه درختچه زرشك اندلسى اطلاق شده است . تاريخچه و موارد مصرف آرغيس در طب سنتى : حنين بن اسحق آن را ارغيس و ابن بيطار آارغيس و حكيم مومن و صاحب مخزن آن را آرغيس ناميده‌اند . ابن بيطار مىنويسد : آارغيس پوست ريشه درخت زرشك است و اهل مغرب آن را عود الريح مغربى مىنامند اثر عصاره آنكه به وسيله حرارت تهيه مىشود مانند خولان هندى 28 * است مضمضه كردن به آن در آفت و خيسانده آن در گلاب در ريزش اشك چشم و ورم ملتحمه مزمن و به عنوان پيشگيرى براى محافظت چشم 29 * و حقنه آن در زخمهاى چركى روده‌ها موثر است . غافقى گويد اگر آن را با شراب و سركه جوشانده و به‌نوشند درد كبد را آرام و ورم آن را نرم مىكند . پزشكان مصرى در صورت عدم دسترسى به ماميران چينى و مكى 30 * براى درمان بيماريهاى چشم از آن استفاده مىنمايند 31 * . آرغيس به زبان اهل مصر و شام عود ريح خوانند و آن قشر بيخ انبربارى است و به پارسى پوست بيخ زرشك خوانند . . . 32 * . جوشانده آن مقوى كبد و گشاينده انسداد كبد است و در رفع كرم كدوى گوسفندان موثر و مضمضه كردن به آن لثه را تقويت و درد دندان را تسكين مىدهد مقدار خوراك پوست ريشه 10 گرم و جوشانده آن تا حدود 70 گرم است براى مبتلايان به سرفه زيان‌آور مىباشد و بايد با عسل خورده شود 33 * . اهل دمشق و مصر آن را عود الريح و به فارسى بيخ زردشده نامند و طبيعت آن گرم در اول و خشك در دوم مىباشد و شيخ الرئيس گفته كه آن در خون‌ريزى قسمتهاى پائين بدن 34 * موثر است 35 * . تركيبات شيميائى : پوست ريشه زرشك حاوى آلكالوئيدهاى بربرين + [ C 20 Hi 8 No 4 ] ، بربامين Berbamine ، بربروبين Berberrubine ، كلومبامين Columbamine ، بروولسين Bervulcine ، جات روريزين Jatrorrhizine ،